خواجه محمّد بن محمود دهدار ( او پسرى به نام محمود بن محمّد داشت و نوشتهء تذكره‌ها سهم هر يك از آنها معلوم نمىشود ) ياد كنيم ، هرچند كه تنها پيوند او ، با كسانى كه ذكرشان گذشت ، در اين است كه به محفل شيراز تعلّق داشت . دربارهء شرح حال او فقط مىتوان اين نكته را ذكر كرد كه او در سال 1013 ق / 1604 م زنده بود در حافظيّهء شيراز مدفون است . او از نمايندگان بارز حكمت عرفان شيعى از تبار رجب برسى است . افزون بر اين در علم جفر ( يعنى علمى كه در عرفان اسلامى معادل فنون قباله‌هاى يهودى است ) از او حدود ده اثر باقى مانده است كه هر يك از آنها شايستهء بررسى است . در اينجا فقط به درّ يتيم - و حرف الف به عنوان رمز صورت انسانى [ - الف انسانيّت ، مصحّح ] - اشاره مىكنيم كه از معرفت مراحل مراتب نفس تا مرتبهء انسان كيهانى يا عالم اكبر بحث مىكند . در اين اثر آماده است : « بدان كه حقيقت انسان حقيقت محمّديه است . بنابراين ، من با تفسير دو سوره شروع خواهم كرد نخستين آنها سورهء و الضّحى أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى است . عرفان اسلامى ( اسماعيلى ) معناى باطنى زكات را به عنوان بخشش عرفان به كسى كه لياقت داشته باشد ، بر اين تفسير اين سوره ، بنا مىكند ، و فتوّت اسماعيلى ، پشتوانهء اين مفهوم قرار مىگيرد . بدين ترتيب ، ملاحظه مىشود كه طنينهاى بسيارى به گوش مىرسد . حال ، در اين مقام به نقل ترجمهء حال « پدر » از حاشيهء « كاروان هند » مىپردازيم : وى ، ابو محمّد ، محمود دهدار « عيانى » است . و تقى اوحدى